De economische neergang treft de bouw van commercieel vastgoed hard. De omvang van nieuwe kantoren neemt vanaf 2011 af naar minder dan 200.000 m2 tegen 900.000 m2 vorig jaar. Daarmee komen de verduurzaming en vernieuwing van de oude kantorenvoorraad onder druk te staan.

Dat meldde de Neprom op dinsdag 25 augustus na een gezamenlijk onderzoek met PropertyNL onder bijna 250 projectontwikkelaars. In 2008 werd vergeleken met het voorgaande jaar al 30 procent minder oppervlak aan kantoren in aanbouw genomen en het aantal nieuwe bouwvergunningen halveerde. Per 1 januari 2009 was een kleine 2 miljoen vierkante meters aan kantoren in aanbouw. Het grootste deel daarvan komt dit jaar en volgend jaar op de markt.

Met een vertraging zal de recessie ook haar weerslag hebben op de bouw van nieuwe retailmeters. De hoeveelheid toegevoegde winkelvloer zal eerst nog stijgen van 320.000 m2 in 2008 naar 400.000 m2 in 2009 en eenzelfde hoeveelheid in 2010. Een jaar later zal die productie halveren. Nu al stagneert de uitvoering van vernieuwingsplannen voor winkels, stelt de Neprom.

Op de markt voor retailvastgoed zal de terugval na 2011 vooral gevolgen hebben voor kleinere winkelcentra en -kernen. De Neprom vreest voor een verslechtering van de concurrentiepositie van Nederland. 'We kampen nu al met een tekort aan kwalitatief goede kantoren en winkels', aldus Anneke de Vries, vice-voorzitter van de Neprom en countrymanager Development Nederland van ING Real Estate Development.

Projectontwikkelaars signaleren een behoedzame opstelling van kapitaalverstrekkers. Bij de financiering van vastgoedprojecten is een toenemend aandeel eigen vermogen vereist en de risico-opslagen zijn aanzienlijk gestegen. Daarin lijkt op korte termijn geen verandering te komen. Projecten, zeker in complexe binnenstedelijke omgevingen, worden hierdoor niet meer haalbaar. Daardoor blijft de vernieuwing van winkelcentra en kantooromgevingen achterwege, stelt de Neprom.

De Vries: 'Het gevolg daarvan is een verslechterend vestigings- en leefklimaat. De consequenties op lange termijn zijn nog vele malen groter dan die van de kredietcrisis, omdat we een structurele achterstand vergeleken met ons omringende landen krijgen.' De Neprom pleit voor een goede investeringsstrategie voor verouderde kantoorlocaties. De vernieuwing daarvan komt nauwelijks van de grond.

Bron: www.vastgoedmarkt.nl/nieuws